شرکت‌های سبدگردان یکی از انواع نهادهای مالی جدیدی هستند که پیرو اجرای قانون جدید بازار اوراق بهادار ج.ا.ایران (مصوب آذر ۱۳۸۴)، به منظور مدیریت حرفه‌ای وجوه اشخاص (اعم از حقیقی و حقوقی) در بازار سرمایه، معرفی شده‌اند. موضوع فعالیت شرکت‌های سبدگردان عبارت است از: 

·         تصمیم به خرید، فروش یا نگهداری اوراق بهادار به نام سرمایه‌گذار معین به منظور کسب انتفاع برای وی در قالب قرارداد مشخص،

·         پذیرش سِمَت مدیریت و متولی­گری در صندوق‌های سرمایه‌گذاری،

·         سایر فعالیت‌های مجاز طبق مقررات سازمان بورس و اوراق بهادار،

·         به موجب قرارداد منعقده بین شرکت‌های سبدگردان و مشتریان، سبدگردان تعهد می‌نماید که با استفاده از متخصصین حوزه‌های مالی، سرمایه‌گذاری و با توجه به سلایق هر یک از مشتریان، ترتیبی اتخاذ نماید تا وجوه موضوع قرارداد را در راستای کسب بازدهی با تقبل ریسک‌های منطقی به امر سرمایه‌گذاری اختصاص دهد.

مهم‌ترین تفاوت شرکت‌های سبدگردان با سایر نهادهای مالیِ اداره‌کننده وجوه (مانند بانک‌ها یا صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک) این است که این شرکت‌ها بیش از محصول‌محور (Product-Based) بودن، مشتری‌محور (Client-Based) هستند، بدین معنی که در شرکت‌های سبدگردان ابتدا با ارزیابی ظرفیت ریسک‌پذیری (Risk Appetite-Risk Profile) و اهداف (Objectives) هر مشتری، نیازهای سرمایه‌گذاری وی مشخص  و سپس اقدام به تشکیل سبد اختصاصی برای وی می‌گردد.حال آن‌که سایر شرکت‌های غیر سبدگردان به تمام مشتریان، محصول یکسانی را ارائه می‌دهند و این رویکرد پاسخگوی میزان ریسک­پذیری و سلایق سرمایه­گذار نخواهد بود.

 

مزایای استفاده از خدمات سبدگردانی

در حالت کلی، مزایای استفاده از خدمات شرکت سبدگردان جهت مدیریت دارایی‌ها و ثروت عبارت است از:

·         بهره‌گیری از دانش و تجربه نیروی انسانی متخصص و باسابقه در امر سرمایه‌گذاری،

·         مدیریت کارآمد و اثربخش در سبد سرمایه‌گذاری با استفاده از سازوکارهای علمی،

·         مدیریت ساختاری سبد هر سرمایه‌گذار متناسب با درجه ریسک‌پذیری او،

·         پرهیز از رفتارهای هیجانی با مدیریت عقلایی سبد،

·         اطمینان از عدم سوء ‌مدیریت و سوء‌استفاده از وجوه، به واسطه تعدد ارکان و نهادهای نظارتی،

·         مدیریت وجوه نقد راکد با حفظ درجه نقدشوندگی سبد متناسب با نیاز شرکت‌ها و افراد.

 

 روشهای مورد استفاده در تحلیل و منابع اطلاعاتی

در کلیه تصمیمات مربوط به سرمایه‌گذاری (اعم از خرید، فروش یا نگهداری اوراق بهادار) توسط شرکت سبدگردان، ابتدا تحلیل اقتصاد و محیط کلان بازار در دستور کار قرار گرفته، سپس با بررسی صنایع منتخب، شرکت‌های برگزیده با استفاده از مدل‌ها و روش‌های مختلف ارزش‌یابی همچون تنزیل عایدات و سود تقسیمی (DDM)، تنزیل جریانات نقد آزاد (FCF)، ارزش‌گذاری نسبی، ارزش‌گذاری اختیار معامله، ارزش جایگزینی یا ترکیبی از این روش‌ها انتخاب می‌گردند. در این راستا بدیهی است شرکت سبدگردان استفاده از بولتن‌ها، آخرین نرم‌افزارها و یا پیش‌بینی‌های سایر کارشناسان و مشاورین مالی را نیز به طور مستمر مدنظر خود قرار می‌دهد.

 منابع اطلاعاتی مورد استفاده در خرید و فروش

 انواع اوراق بهادار تحت مدیریت در سبدهای اختصاصی

نوع اوراق بهادار یا دارایی‌های سرمایه‌ای که سبدگردان در صورت صرفه و صلاح مشتریان و تطابق با اهداف، اصول و محدودیت‌های مربوط به هر مشتری، در سبدهای اختصاصی تحت مدیریت قرار خواهد داد:

·          کلیه اوراق بهادار پذیرفته شده در بورس و فرابورس،

·          اوراق مشارکت، اوراق صكوك، اوراق بهادار رهنی و سایر اوراق بهادار دارای مجوز انتشار از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران یا سازمان بورس و اوراق بهادار،

·          گواهی‌های سپرده منتشره توسط بانک‌ها یا مؤسسات مالی و اعتباری دارای مجوز از بانک مركزی جمهوری اسلامی ایران.

 

روابط تجاری سبدگردان

هیچ‌گونه رابطه‌ی تجاری اساسی شرکت سبدگردان کاریزما با دیگران ندارد.(نظیر توافق با یک یا چند کارگزار برای انجام معاملات اوراق بهادار به‌نام مشتریان از طریق آنها).

 

درآمد ها و منافع حاصل از فرآیند سبدگردانی

درآمد‌ها و منافع سبدگردان (به غیر از کارمزد دریافتی از مشتری). هیچ‌گونه منافعی به استثناء کارمزد دریافتی از مشتری در نتیجه‌ی سبدگردانی، نصیب شرکت سبدگردان کاریزما نمی‌شود. (نظیر دریافت بخشی از کارمزد کارگزاری از شرکت کارگزاری که واسطه‌ی معاملات مشتریان سبدگردان می‌شود).

منافع حاصل از ارائه خدمات سبدگردان برای اشخاص ثالث 

هیچ‌گونه منافعی از ارائه‌ی خدمات شرکت سبدگردان کاریزما برای اشخاص ثالث بوجود نمی‌آید.

 

راه حلهای كنترل تضاد منافع بین سبدگردان و مشتریان

تضاد منافع:

از آنجا که بخش عمده درآمدهای شرکت سبدگردان کاریزما از محل شناسایی کارمزد مبتنی بر عملکرد حاصل می‌گردد، قراردادهای سبدگردانی این شرکت به گونه‌ای منعقد می‌گردند که منافع شرکت و سرمایه‌گذار در یک راستا قرار گیرند. لذا کلیه عملیات شرکت در راستای افزایش بازدهی سرمایه‌گذاران بوده و شرکت سبدگردان کاریزما تمامی تلاش خود را برای تعریف و تحقق منافع مشترک به‌کار می‌گیرد. با این حال لازم به‌ذکر است مطابق ماده 14 دستورالعمل سبدگردانی در صورتی‌که تضاد منافع میان سبدگردان و مشتری بوجود آید، شرکت سبدگردان کاریزما تعهد می‌نماید که همواره و در کلیه شرایط، منافع مشتریان را نسبت به سایر ذی‌نفعان، در اولویت قرار دهد و چندین نهاد نظارتی نیز بر این امر نظارت می‌کنند. همچنین در صورتی‌که سبدگردان یا کارکنان وی در خرید و فروش سهمی ذینفع باشند، مطابق ماده 27 دستورالعمل سبدگردانی گزارش آن را افشا می‌نمایند. 

خدمات شرکت سبدگردان کاریزما عبارت است از تحلیل اطلاعات مالی شرکت‌ها، خرید، فروش یا نگه‌داری اوراق بهادار به نام سرمایه‌گذاری معین در قالب قرارداد مشخص به منظور کسب انتفاع برای وی، مدیریت صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک و سایر فعالیت‌هایی که طبق مقررات مصوب سازمان بورس و اوراق بهادار، دارنده مجوز فعالیت سبدگردانی مجاز به انجام آنهاست.

 

كارمزد خدمات و نحوه محاسبه

 كارمزد سبدگردانی در شرکت‌های سبدگردان مانند هر سیستم پاداش‌دهی (Rewarding System) مناسب دیگری، شامل دو بخش "کارمزد ثابت" (Fixed Fee) و "کارمزد متغیر یا کارمزد مبتنی بر عملکرد" (Variable Fee or Performance-Based Fee) است.

 کارمزد ثابت، مطابق با دستورالعمل سازمان بورس و اوراق بهادار، برای مجموع سهام (یا در حالت کلی "اوراق با در آمد متغیر») موجود در سبد هر مشتری، و نیز برای مجموع اوراق مشارکت (یا در حالت کلی "اوراق با در آمد ثابت") موجود در آن عددی ثابت است که در هنگام انعقاد قرارداد در خصوص این اعداد با سرمایه‌گذار توافق حاصل می‌گردد. این کارمزد به صورت روزانه محاسبه شده و در مقاطع ۳ ماهه از مشتریان دریافت شده یا از مانده دارایی‌های آنها نزد شرکت سبدگردان کسر می‌گردد. سبدگردان موظف است که از محل این كارمزد دریافتی، كلیه هزینه‌های فعالیت خود (از هزینه‌های مربوط به حسابرس و امین گرفته تا هزینه‌های مربوط به مدیریت سرمایه نظیر گردآوری و پردازش اطلاعات، نگهداری اسناد و فعالیت‌های کارشناسی) را پوشش دهد.

 اما بخش دیگر کارمزد، متغیر است و در واقع، حکم پاداش را برای طرفین داشته و تنها در صورتی از مشتری دریافت می‌گردد که بازدهی سبد اختصاصی وی در پایان قرارداد یا به هنگام فسخ آن از جانب وی، بیش از مقدار تعیین‌شده در ابتدای قرارداد باشد. نرخ بازدهی مورد نظر و سهم مشتری و سبدگردان از مازاد بازده (احتمالی) ایجادشده، با توجه به آورده مشتری، در ابتدای قرارداد به صورت توافقی بین طرفین تعیین می‌شود (این نرخ می‌تواند به صورت پلکانی نیز تعیین شود، اما در هر حال، سهم عمده از مازاد بازده ایجادشده، متعلق به مشتری است و سبدگردان تنها بخش کوچکی از آن را به عنوان پاداش عملکرد مطلوب خویش محاسبه می‌کند. این امر باعث ایجاد انگیزه در سبدگردان برای کسب بازده بیشتر برای مشتری می‌شود). بدیهی است که مقدار مطلق این کارمزد، بستگی زیادی به زمان اتمام یا فسخ قرارداد و وضعیت بازار و سبد مشتریان در آن هنگام دارد و قبل از آن، قابل اخذ نیست. ضمناً قراردادها عموماً به صورت یک ساله منعقد می‌شوند و به خواست مشتریان، مجدداً امکان تمدید می‌یابند.

 

 گزارش ذینفعان (موضوع ماده 27 دستورالعمل سبدگردانی)

اطلاعات ارائه شده به کارکنان، حسابرس، امین و مشتری در اجرای ماده 27 شامل موارد زیر است:

·         مشخصات ورقه‌ی بهادار،

·         شرح منافع ذینفع در آن ورقه‌ی بهادار، 

·         تاریخ ذینفع شدن و تاریخ خاتمه‌ی ذینفعی (درصورتی‌که قبل از تاریخ گزارش، ذینفع شدن افراد موضوع این ماده خاتمه یافته باشد).